Deze instelling vormt samen met de Tweede Kamer de Nederlandse volksvertegenwoordiging. De Eerste Kamer wordt, in tegenstelling tot de Tweede Kamer, niet rechtstreeks gekozen. De belangrijkste rol van de Eerste Kamer is die van medewetgever.

De 75 Eerste Kamerleden worden gekozen door de leden van de Provinciale Staten. De Provinciale Staten worden op hun beurt wel rechtstreeks gekozen. Men spreekt dan ook wel van 'getrapte' verkiezingen. Van oudsher is deze constructie ontworpen om de regio's invloed te geven in de landelijke politiek.

De Eerste Kamer is medewetgever. Nadat de Tweede Kamer een wetsvoorstel heeft aangenomen, moet ook de Eerste Kamer het wetsvoorstel nog goedkeuren. In tegenstelling tot de Tweede Kamer kan de Eerste Kamer wetsvoorstellen niet meer wijzigen. Bovendien heeft de Eerste Kamer geen recht van initiatief.

De Eerste Kamer beschikt wel over controlerechten, zoals het vragenrecht, maar maakt daar minder gebruik van dan de Tweede Kamer. De ambtelijke dienst van de Eerste Kamer, met eveneens aan het hoofd de griffier, is veel kleiner dan die van de Tweede Kamer. Wel heeft de Eerste Kamer, in tegenstelling tot de Tweede Kamer, een Europees Bureau dat ondersteuning biedt op Europese vraagstukken.