In het Stabiliteits- en groeipact spreken de landen die lid zijn van de Europese Unie af dat hun begrotingen in evenwicht zijn of een overschot hebben. Dat betekent dat de regeringen niet meer geld uitgeven dan dat ze ontvangen. Dat doel hoeft nog niet meteen bereikt te worden, maar de EU-landen moeten er wel naartoe werken. De afspraken zijn gemaakt in 1997.

De eisen van het Stabiliteits- en groeipact zijn:

• - 

  Het begrotingstekort mag niet boven de 3 procent van het BBP komen
• - 

  De staatsschuld mag niet meer dan 60 procent van het BBP bedragen

Tijdens de eurotop van 26 oktober 2011 is afgesproken dat alle lidstaten van de eurozone de regels van het Stabiliteits- en groeipact over een structureel sluitende begroting voor eind 2012 in hun nationale grondwet moeten vastleggen.

Als een tekort het stempel 'buitensporig' krijgt opgedrukt, komt de betreffende lidstaat terecht in de procedure bij buitensporige tekorten. Hierin moet het begrotingstekort weer teruggebracht worden tot onder de drie procent. Tijdens deze procedure kunnen ook sancties worden opgelegd. Dit gebeurt niet indien de overschrijding aan de volgende criteria voldoet:

• - 

  Het overmatige tekort is tijdelijk
• - 

  Het is een resultaat van uitzonderlijke omstandigheden, bijvoorbeeld een economische crisis

Eventueel kan een economische neergang van minder dan twee procent ook als uitzonderlijk worden betiteld. Dit kan gebeuren als de lidstaat aantoont dat de neergang of het productieverlies bijzonder abrupt is.

Mede dankzij de financiële crisis heeft een groot aantal landen in de eurozone te maken met buitensporige tekorten, denk bijvoorbeeld aan Griekenland. Naast de impact van de crisis op het land heeft Griekenland jarenlang gelogen over de hoogte van haar tekorten. Hierdoor liep het tekort op tot ver boven de toegestane 3 procent. Griekenland kwam dermate in moeilijkheden dat het heeft moeten aankloppen bij de EU en het IMF voor miljardensteun om zijn financiën de komende jaren op orde te kunnen krijgen. Inmiddels zijn meer landen in de problemen gekomen.

Om in de toekomst situaties zoals die in Griekenland te voorkomen, willen de lidstaten onder andere strengere maatregelen tegen landen die het Stabiliteits- en groeipact niet naleven. Om tot een beter bestuur van de eurozone te komen is daarom een taskforce in het leven geroepen onder voorzitterschap van Europees president Herman van Rompuy.

Six-Pack ter versterking Pact

Om het Stabiliteits- en groeipact te versterken, is op 13 december 2011 het zogeheten 'Six-Pack' in werking getreden. Dit pakket van zes wetgevingsvoorstellen werd door de Europese Commissie op 29 september 2010 voorgesteld om meer controle te verkrijgen over de begrotingen van EU-lidstaten. Een belangrijke stap in dit pakket is de mogelijkheid om lidstaten sancties op te leggen. Deze worden binnen 10 dagen automatisch uitgevoerd, tenzij een gekwalificeerde meerderheid van lidstaten zich tegen de sanctie uitspreekt. De lidstaten moeten zich dan verantwoorden tegenover het Europees Parlement.

Euro-pluspact

Naast het Six-Pack wordt er momenteel ook gewerkt aan een plan om de coördinatie tussen Europese economieën te verbeteren. In maart 2011 hebben de ministers van Financiën van de zeventien eurolanden overeenstemming bereikt over de invoering van het zogeheten Europact en over de aanpak van eurozondaars. Tijdens de Europese top van eind maart 2011 sloten ook de niet-eurolanden Denemarken, Polen, Letland, Litouwen, Bulgarije en Roemenië zich aan bij het pact, dat vervolgens werd omgedoopt tot het 'Euro-pluspact'.

Uit dit Euro-Pluspact zijn tijdens de eurotop van oktober 2011 een aantal afspraken hard gemaakt. De belangrijkste daarvan is dat alle lidstaten van de eurozone de regels van het Stabiliteits- en groeipact over een structureel sluitende begroting in hun nationale grondwet moeten vastleggen. Dit moet voor eind 2012 gebeurd zijn.

Op de Europese top van 8-9 december 2011 hebben alle eurolanden en de meeste niet-eurolanden afgesproken dat er een apart verdrag komt waar strengere regels over de overheidsfinanciën in worden vastgelegd. Lidstaten moeten een evenwichtige begroting voeren, en landen met buitensporige tekorten krijgen automatisch sancties opgelegd. Het verdrag moet in 2012 worden goedgekeurd.

Tijdens een eurotop op 30 januari 2012 werd de Europese Raad het eens over het nieuwe begrotingsverdrag. Het nieuwe verdrag is voor alle landen die de euro als munteenheid voeren verplicht is. De andere Europese landen kunnen ervoor kiezen om zich aan het verdrag te binden. Groot-Brittannië en Tsjechië hebben al aangegeven niet mee te doen. Het nieuwe verdrag zal op 1 en 2 maart ondertekend worden tijdens een bijeenkomst van de Europese Raad. Na ratificatie van minstens 12 eurolanden treedt het verdrag in werking.

In grote lijnen zal het verdrag de volgende punten bevatten:

• - 

  overheidsbegrotingen moeten in balans of positief zijn. Een lidstaat voldoet aan die eis wanneer een lidstaat kan aantonen dat het structurele overheidstekort over meerdere jaren niet boven de 0,5% van het BBP komt.
• - 

  Het begrotingstekort van eurolanden mag niet groter zijn dan 3 procent, de staatsschuld mag maximaal 60 procent van het bruto binnenlands product bedragen.
• - 

  Binnen een jaar moeten de landen de nieuwe regels opgenomen hebben in de nationale wetgeving en, indien noodzakelijlk de grondwet.
• - 

  Landen moeten bekend maken hoe zij de nieuwe regelgeving willen gaan handhaven, en wat zij zullen doen als overtreding van de regels dreigt te ontstaan.
• - 

  Mochten landen afwijken van deze regelgeving, dan treedt automatisch een correctiemechanisme in werking. Dit begint als de Commissie aanbevelingen en oplossingen geeft aan landen die hun begroting niet op orde hebben. Dit kan teruggedraaid worden als een meerderheid van eurolanden hiertoe besluit.
• - 

  Indien een land na deze maatregelen zijn begroting nog steeds niet op orde heeft gebracht, gaat de zaak naar het Europees Hof van Justitie. Het Hof kan een boete opleggen tot 0,1 procent van het bruto binnenlands product. Deze boete wordt gestort in het permanente noodfonds. Boetes van niet-eurolanden komen ten goede aan het algemene budget van de EU.
• - 

  In uitzonderlijke omstandigheden zijn landen gevrijwaard van de begrotingsregels. De Europese Commissie toetst of er sprake is van uitzonderlijke omstandigheden.
• - 

  Er zal minstens 2 keer per jaar een eurotop plaatsvinden.

Weer nieuwe plannen

Omdat de financiële markten teleurstellend reageerden op het Six-Pack en het Euro-pluspact, deden Merkel en Sarkozy op 16 augustus nieuwe voorstellen op het gebied van economisch toezicht. Duidelijk kritiekpunt op deze plannen is dat zij niet veel verschillen van bovenstaande pakketten.